Kielce – Informacje ogólne i historia

Kielce to miasto w południowo-środkowej Polsce, zamieszkałe przez 199 475 mieszkańców. Jest także stolicą województwa tokrzyskiego od 1999 roku, wcześniej w województwie kieleckim (1919-1939,1945-1998). Miasto położone jest w centrum Gór W. tokrzyskich, nad brzegiem rzeki Silnicy, w północnej części historycznej polskiej prowincji Małopolska.

Kielce

Historia

Obszar Kielc jest zamieszkały od co najmniej 5. wieku przed naszą erą. Do VI lub VII wieku nad brzegi Silnicy zamieszkiwali Celtowie. Wypędzone zostały przez słowiańskie plemię Wisłan, które zaczęło polować w pobliskich olbrzymich lasach i osiedliło większość terenów znanych obecnie jako Małopolska i dzisiejsze województwo tokrzyskie. Tereny Wi? lanie początkowo były stonowane przez Czechy, ale wkrótce znalazły się pod panowaniem Piastów i stały się częścią Polski. Według miejscowej legendy Mieszko, syn Bolesława II śnił, że został zaatakowany przez bandę zbójników w lesie. Wojciecha, który narysował krętą linię, która zamieniła się w strumień. Kiedy Mieszko obudził się, znalazł Silnicę, której woda pomogła mu odzyskać siły. Odkrył też ogromne białe kły nieznanego zwierzęcia. Mieszko ogłosił, że w tym miejscu wybuduje miasto i kościół dla św. Zgodnie z tą legendą, kielecka nazwa miasteczka upamiętnia tajemnicze kły (kie? po polsku).

Istnieje wiele innych legend wyjaśniających pochodzenie nazwy. Jeden twierdzi, że miasto zostało nazwane na cześć założyciela, który należał do rodziny szlacheckiej Kie? cz, a drugi twierdzi, że wywodzi się z Keltsa, który mógł mieszkać na tym obszarze w minionych stuleciach. Inne teorie wiążą nazwę miasta z nazwami zawodowymi związanymi z chatami błotnistymi, żelaznymi końcówkami strzałek i włóczni czy produkcją smoły (pkielce, osada asfaltowców). Najwcześniejszy zachowany dokument odnoszący się do osady pod nazwą Kielce pochodzi z 1213 roku.

Teren Gór Świętego Krzyża był prawie nie zaludniony aż do 11 wieku, kiedy to pierwsi myśliwi założyli stałe osiedla na obrzeżach gór. Potrzebowali oni miejsca do handlu futrami i mięsem na zboża i inne niezbędne produkty, dzięki czemu powstał kielecki rynek zbytu. Na początku XII wieku nowa osada stała się własnością biskupów krakowskich, którzy wybudowali drewniany kościół i dwór. W 1171 r. biskup Gedeon Gryf wzniósł kamienny kościół. W czasach Wincentego Kada ubka w 1229 r. otwarto w Kielcach szkołę parafialną. W 1295 r. miasto uzyskało prawa miejskie. W połowie 13 wieku miasto zostało zniszczone przez inwazję mongolską na Ögedijskiego Chana, ale szybko się odzyskało.

Obszar wokół Kielc był bogaty w minerały takie jak ruda miedzi, ruda ołowiu, żelazo oraz wapień. W XV wieku Kielce stały się znaczącym ośrodkiem hutnictwa. W mieście znajdowało się również kilka fabryk szkła i szklarni. W 1527 r. biskup Piotr Tomicki ufundował dzwon dla kościoła i w latach 1637-1642 biskup Jakub Zadzik wybudował w pobliżu rynku pałac Manierystów. Jest jednym z nielicznych przykładów architektury renesansowej Francji w Polsce i jedynym przykładem dworu magnata z czasów dynastii Wazów, który przetrwał II wojnę światową.

Podczas potopu miasto zostało splądrowane i spalone przez Szwedów. Ocalał tylko pałac i kościół, ale miastu udało się odbudować pod panowaniem biskupa Andrzeja Za? Do 1761 roku Kielce liczyły ponad 4000 mieszkańców. W 1789 r. Kielce zostały upaństwowione, a burgerzy otrzymali prawo wyboru swoich przedstawicieli do Sejmu. Do końca stulecia gospodarka miasta wkroczyła w okres szybkiego wzrostu. Powstał browar oraz kilka fabryk ceglanych, hodowca koni, szpital.

Zagraniczne rozbiory Polski

W wyniku III rozbioru miasto zostało przyłączone przez Austrię. Podczas wojny polsko-austriackiej w 1809 r. został przejęty przez księcia Józefa Poniatowskiego i dołączony do Księstwa Warszawskiego, ale po upadku Napoleona Bonaparte w 1815 r. został włączony do Królestwa Polskiego. Przez krótki okres niepodległości Krakowa (Rzeczpospolita Krakowska) Kielce stały się stolicą województwa krakowskiego. Dzięki staraniom Stanisława Staszickie Kielce stały się centrum nowo powstałej Staropolskiej Strefy Przemysłowej (Staropolski Okr? g Przemys? owy). Miasto szybko rozwijało się wraz z budową nowych kopalni, kamieniołomów i fabryk. W 1816 r. założono w Kielcach pierwszą polską uczelnię techniczną. Jednak po śmierci Staszica strefa przemysłowa podupadła, a w 1826 r. szkoła została przeniesiona do Warszawy i stała się Politechniką Warszawską.

W 1830 r. wielu kieleckich mieszkańców wzięło udział w powstaniu listopadowym przeciwko Rosji. W 1844 r. ksiądz Piotr ciegienny (pl) rozpoczął w 1844 r. organizację buntu miejscowego na rzecz wyzwolenia Kielc z rosyjskiego jarzma, za co został wysłany na Syberię. W 1863 r. Kielce wzięły udział w powstaniu styczniowym. W ramach represji za nieposłuszeństwo władze carskie zamknęły wszystkie polskie szkoły i zamieniły Kielce w miasto garnizonowe. Język polski został zakazany. Dzięki tym działaniom wielu studentów gimnazjum wzięło udział w Rewolucji 1905 roku i dołączyło do nich robotników fabrycznych.

Polska państwowa

Po wybuchu I wojny światowej, Kielce jako pierwsze polskie miasto wyzwolone z rosyjskich rządów przez Legiony Polskie pod wodzą Józefa Pi? sudskiego. Po wojnie, kiedy Polska odzyskała niepodległość po 123 latach rozbiorów, Kielce stały się stolicą województwa kieleckiego. Plany wzmocnienia polskiego ciężkiego i wojennego przemysłu sprawiły, że Kielce stały się jednym z głównych węzłów Centralnego Obszaru Przemysłowego (Centralny Okr? g Przemys? owy). W mieście znajdowało się kilka dużych fabryk, wśród nich fabryka amunicji “Granat” i zakład przetwórstwa spożywczego Spo? em.

II wojna światowa

Podczas wojny obronnej w 1939 r. główna część obrońców Westerplatte i zbrojeń generała Stanisława aw Maczka pochodziła albo z Kielc, albo z okolicznych przedmieść. W czasie okupacji trwającej przez większą część II wojny światowej miasto było ważnym ośrodkiem oporu. W mieście działało kilka ugrupowań oporu, w tym Armia Krajowa (AK) i Gwardia Ludowa (GL).

Znamienne akty oporu obejmowały kradzież 2 ton TNT z fabryki “Spo? em” prowadzonej przez hitlerowców, która została następnie użyta przez partyzantów do produkcji granatów ręcznych. Odważna ucieczka kilkunastu członków AK z więzienia w Kielcach, zorganizowana w listopadzie 1942 roku przez Stanis? aw Depczy? Nie wspominając już o ataku granatowym oddziału GL na kawiarnię Smole’ a, zabójstwie 6 Niemców, w tym majora w SS (luty 1943 r.), a także zabójstwie 15 czerwca 1944 r. notowanego gestapo proboszcza Franciszka Wittka, przez oddział pod płk Kazimierza Smolaka na rogu ulic Solnej i Paderewskiego. Jeden z napastników zginął podczas ataku, a w niedługim czasie cztery kolejne cztery straciły życie. Nie była to pierwsza próba zamachu na Wittka. W 1942 r. Henryk Pawelec ostrzelał go na rynku, ale pistolet został wypalony. W lutym 1943 r. oddział pod dowództwem Stanisława F? Daleko zastrzelony pod Wittek przez budynek Seminarium. Wittek, choć ranny 14 kulami, przeżył. Pomyślne zabójstwa miejscowych współpracowników, w tym rozstrzelanie Jana Bociana, miały miejsce w biały dzień w sklepie przy ulicy Bodzenty? Podobnie był atak na fabrykę C. Wawrzyniaka w marcu 1943 r., zastraszanie i rozbrajanie robotników volksdeutscherów i niszczenie maszyn, a także atak na fabrykę HASAG w maju 1943 r. oraz przejęcie dworca kolejowego Kielce Herbskie.

Ponadto wzgórza i lasy Gór Świętego Krzyża stały się sceną intensywnej partyzanckiej aktywności. Niewielkie miasteczko Pi? czów, położone około 30 kilometrów (19 mil) od Kielc, stało się stolicą tzw. republiki Pinczowskiej, kawałka polskiej ziemi kontrolowanej przez partyzantów. Jodła “w Górach tokrzyskich” walczyła z Niemcami na długo przed tym, jak w styczniu 1945 r. Wojna Krajowa Armii Krajowej “Jodła” i “Tokrzyskie Góry” doprowadziła do ogromnych ofiar w siłach okupacyjnych, a następnie w styczniu 1945 r. wzięła udział w ostatecznym wyzwoleniu swoich miast. W czasie wojny wielu mieszkańców Kielc straciło życie. Dzisiaj Kielce to dynamicznie rozwijające się miasto o rosnącym znaczeniu regionalnym.